Bupropion naast een SSRI: welke seksuele klacht kan verbeteren?

Getekende tablet en gesloten envelop verbonden door drie uiteenlopende lijnen

Bupropion toevoegen kan voor sommige mensen helpen, maar het is geen betrouwbaar tegengif voor alle seksuele bijwerkingen van een SSRI. Minder verlangen, een vertraagd orgasme en moeite met een erectie worden vaak onder één noemer gezet. Onderzoek meet ze afzonderlijk en vindt daardoor geen eenvoudig ja of nee. Cochrane-overzicht.

Op r/bupropion vraagt iemand die sertraline gebruikt en pas kort geleden Wellbutrin toevoegde naar ervaringen met een vertraagd orgasme en erectieproblemen. Dat is een preciezere vraag dan ‘krijg ik mijn libido terug?’. In dezelfde discussie beschrijft een andere gebruiker nog steeds een vertraagd orgasme ondanks langdurig bupropiongebruik. Beide verhalen kunnen waar zijn zonder dat ze voorspellen wat een derde persoon zal merken.

Het belangrijkste in het kort

  • Bij seksuele klachten tijdens SSRI-gebruik kan een voorschrijver bupropion als toevoeging of een verandering van antidepressivum bespreken. De uitkomsten verschillen per klacht en onderzoek; verander een werkende depressiebehandeling niet op eigen houtje. Cochrane.
  • Een gerandomiseerde proef met 41 deelnemers vond na zes weken geen significant verschil tussen toegevoegd bupropion en placebo op de gemeten seksuele functie. Andere studies vonden voor sommige uitkomsten wel verbetering. ‘Antidotum’ belooft daarom te veel. DeBattista e.a., Cochrane.
  • Seksuele klachten die na stoppen met een SSRI blijven bestaan vragen een andere beoordeling. De studies over bupropion als toevoeging aan een lopende SSRI-behandeling tonen geen bewezen behandeling voor die aanhoudende klachten aan. EMA-signaalbeoordeling, Cochrane.

Waarom maakt het uit welke seksuele klacht je bedoelt?

Omdat een verbeterde erectie iets anders is dan meer zin in seks of makkelijker klaarkomen. De forumvraag noemt een vertraagd orgasme én erectieproblemen. Als alleen de erectie wordt gemeten, weet je nog niet of het orgasme verandert. Andersom zegt een score voor seksuele interesse weinig over de erectie. Het Cochrane-overzicht groepeerde studies naar zulke verschillen; bij mannen met door antidepressiva veroorzaakte erectieproblemen was er overtuigender onderzoek voor toegevoegde sildenafil of tadalafil dan voor bupropion als algemene oplossing.

Een erectiemiddel richt zich op de erectie, terwijl een vertraagd orgasme of minder verlangen kan blijven bestaan. Vertel de arts daarom wat precies veranderde, wanneer dat begon, hoe het met de stemming gaat en welke klacht het zwaarst weegt. Eén totaalscore voor ‘seksuele functie’ verbergt die verschillen.

Wat laten de bupropionstudies dan zien?

Er zijn positieve signalen, maar niet elk onderzoek vond hetzelfde effect. In een placebogecontroleerde proef met 41 mensen die seksuele bijwerkingen van een SSRI hadden, verbeterde geen van de gebruikte seksuele-functiemetingen na zes weken aantoonbaar méér met toegevoegd bupropion dan met placebo. Het ging om één vaste onderzoeksbehandeling, dus deze negatieve uitkomst sluit geen effect in elke andere situatie uit. DeBattista e.a..

Het Cochrane-overzicht omvatte 23 gerandomiseerde studies naar verschillende strategieën bij seksuele bijwerkingen van antidepressiva. Bij vrouwen leek toevoeging van bupropion in een deel van de studies veelbelovend; de auteurs vroegen om meer onderzoek voordat dit met vertrouwen wordt aanbevolen. In andere bupropionstudies was de kans op een duidelijke respons niet aantoonbaar anders dan met placebo. Dat gemengde beeld is geen reden om zelf een hoeveelheid uit een forumreactie te kiezen. De studies gebruikten niet allemaal dezelfde behandeling en onderzochten niet altijd dezelfde seksuele klacht.

Er is nog een onderscheid: mensen die voor depressie bupropion in plaats van een SSRI kregen, meldden in vergelijkende studies minder seksuele problemen. Dat is onderzoek naar het kiezen of wisselen van een antidepressivum, niet naar herstel zodra je bupropion aan een bestaande SSRI toevoegt. Vergelijkende analyse.

En als de klachten na het stoppen met de SSRI blijven?

Dan beantwoorden de add-onstudies de vraag niet. De Europese geneesmiddelenbewaking liet in 2019 productinformatie over SSRI’s en SNRI’s aanvullen omdat seksuele klachten in sommige meldingen na stoppen aanhielden. Een r/PSSD-bericht beschrijft een snelle persoonlijke verbetering met bupropion na eerder SSRI-gebruik. De schrijver meldt een ervaring, geen gecontroleerde uitkomst of bewezen behandeling voor anderen.

Blijf ook emotionele afvlakking en seksuele klachten uit elkaar houden. Minder gevoel bij zowel verdriet als plezier is niet hetzelfde als een vertraagd orgasme. Onderzoekers vinden het soms moeilijk om emotionele afvlakking door een antidepressivum te onderscheiden van resterende depressieve klachten; de oorzaak bij één persoon volgt niet uit een forumverhaal. Overzicht van onderzoek naar emotionele afvlakking. Leg aan de behandelaar uit welke klachten tijdens het middel begonnen, welke na stoppen doorgingen en wat er met de stemming veranderde.

Wat moet je bespreken voordat er iets verandert?

Begin met de werkzame stoffen, de afgiftevorm en je voorgeschiedenis. Wellbutrin in deze catalogus bevat bupropion met gereguleerde afgifte. De Nederlandse Wellbutrin XR-bijsluiter noemt depressie als toepassing. Een gesprek over seksuele SSRI-bijwerkingen is dus een afzonderlijke behandelbeslissing, geen nieuwe indicatie die uit de productnaam volgt.

Dezelfde bijsluiter noemt epilepsie of eerdere toevallen en huidige of vroegere eetstoornissen als redenen om Wellbutrin XR niet te gebruiken. Andere antidepressiva kunnen wisselwerken; de bijsluiter noemt ook risico’s zoals toevallen en, bij combinatie met bepaalde antidepressiva, serotoninesyndroom. Een arts moet daarom alle middelen, alcoholgebruik en eerdere klachten kennen voordat iets wordt toegevoegd of gewisseld. Stop een SSRI niet plotseling om een seksuele bijwerking te testen; bespreek een verandering met de voorschrijver.

Lees meer over bupropion en, als het hoofdprobleem specifiek een erectie is, over sildenafil of tadalafil. Neem naar het gesprek vooral de concrete klacht mee: verlangen, opwinding, erectie, orgasme of gevoelsverlies. Dan kan het antwoord passen bij het probleem dat je werkelijk wilt oplossen.

Bronnen