SGLT2-remmers bij bodybuilding: beschermen ze gezonde nieren?
Bescherming van gezonde nieren bij bodybuilders is met de aangehaalde onderzoeken niet aangetoond. In de grote DAPA-CKD-studie hadden deelnemers al een chronische nierziekte met aanzienlijke albuminurie; de studie toetste of ziekteprogressie en ernstige uitkomsten afnamen (DAPA-CKD). Dat resultaat is relevant voor de behandelde groep, maar geeft geen preventiecijfer voor een gezonde sporter.
Een r/BiohackingU-post noemt SGLT2-remmers nierbeschermend en trekt de gedachte door naar sporters die anabolen gebruiken. De claim is interessant omdat het woord “nierbescherming” twee situaties samenvoegt: het behandelen van een bestaande aandoening en het voorkómen van een aandoening bij iemand zonder vastgestelde nierschade. De post bevat geen eigen vergelijkende metingen.
Het belangrijkste in het kort
- In DAPA-CKD kreeg de dapagliflozinegroep de samengestelde nier- en hartvaatuitkomst in 9,2% van de gevallen, tegen 14,5% in de placebogroep, over een mediane looptijd van 2,4 jaar bij 4.304 mensen met een bestaande nierziekte en duidelijke albuminurie (PubMed).
- In een studie bij 376 mensen met overgewicht of obesitas zonder diabetes daalde het gewicht na 12 weken met 2,2%, 2,9% en 2,7% in drie canagliflozinegroepen, tegen 1,3% bij placebo. Spieren, wedstrijdvoorbereiding en nierbescherming waren geen eindpunten (canagliflozine-studie).
- De Europese toezichthouder wijst erop dat ketoacidose kan optreden zonder sterk verhoogd bloedglucose, en dat beoordeling door een arts bij verdenking belangrijk is (EMA).
Waarom zegt DAPA-CKD niets over bescherming van gezonde nieren?
Omdat de deelnemers al een chronische nierziekte met aanzienlijke albuminurie hadden. DAPA-CKD verdeelde 4.304 mensen over dapagliflozine en placebo. Het primaire eindpunt was een blijvende daling van de nierfiltratie met ten minste de helft, nierfalen of overlijden door nier- of hartvaatoorzaken. Over een mediane opvolging van 2,4 jaar bereikte 9,2% in de behandelgroep en 14,5% in de placebogroep dat samengestelde eindpunt (DAPA-CKD).
De vraag die het onderzoek beantwoordt, is of je achteruitgang afremt bij mensen die al schade hebben. Dat is een andere vraag dan of je schade voorkomt bij iemand bij wie de nieren nu goed werken. Een gunstig effect bij bestaande schade vertaalt zich niet automatisch naar een gunstig effect bij gezonde nieren; daarvoor is een apart onderzoek nodig, en dat is er in deze bronnen niet. Wat dit onderzoek niet aantoont, is een preventief voordeel bij een gezonde sporter, laat staan bij iemand die prestatieverhogende middelen gebruikt. Wie de uitkomst van DAPA-CKD leest als een groen licht voor gebruik in de sportschool, leest de behandeling van een ziekte als een vorm van preventie.
Maakt het uit dat ook mensen zonder diabetes deelnamen?
Ja voor de toepassing bij nierziekte, maar niet voor de bodybuildingclaim. DAPA-CKD liet volgens de publicatie vergelijkbare effecten zien bij deelnemers met en zonder type 2-diabetes (DAPA-CKD). Een lezer kan daaruit terecht meenemen dat het nierresultaat niet uitsluitend voor mensen met diabetes gold. Het woord “zonder diabetes” betekent hier echter niet “zonder ziekte”: de deelnemers hadden chronische nierziekte en een verhoogde hoeveelheid albumine in de urine.
Het is precies dit tussengebied dat online makkelijk verloren gaat. De studie is breder dan alleen diabeteszorg, maar smaller dan preventie voor iedereen. Het onderzoek stopte op advies van de onafhankelijke commissie eerder dan gepland omdat het voordeel in de onderzochte nierziektegroep duidelijk was. Ook dat versterkt de conclusie voor die groep; het levert geen nieuwe vergelijking bij gezonde sporters op (DAPA-CKD).
Waarom weegt eiwit in de urine zo zwaar in dit bewijs?
Omdat albuminurie een toelatingscriterium was, geen bijzaak in de tabel. De deelnemers hadden niet alleen een verminderde nierfunctie of een diagnose, maar ook een vooraf vastgelegde hoeveelheid albumine in de urine (DAPA-CKD). Het onderzoek selecteerde daarmee mensen met een verhoogd risico op de gemeten nieruitkomsten. Een gezonde sporter zonder die bevindingen zou buiten deze studie vallen.
Voor iemand die een preventief middel overweegt, is het onderscheid dus toetsbaar: is er een vastgestelde nierziekte en hoe staat het met albumine in de urine? Dat is informatie voor een arts, geen reden om uit één normale of afwijkende uitslag zelf een behandeling af te leiden. De DAPA-CKD-cijfers zijn een behandelingsresultaat bij mensen die aan specifieke criteria voldeden, geen algemene maat voor “nierbescherming” bij sport.
Wat liet de canagliflozine-studie bij mensen zonder diabetes zien?
Gewichtsverlies over twaalf weken, zonder uitkomst over nieren of sport. Bij 376 mensen met overgewicht of obesitas zonder diabetes daalde het gewicht met 2,2%, 2,9% en 2,7% in de drie canagliflozinegroepen, tegen 1,3% met placebo (canagliflozine-studie).
Wat opvalt, is dat de placebogroep ook gewicht verloor, 1,3%. Een deel van wat op het eerste gezicht een effect van het middel lijkt, zit dus in de groep die niets kreeg; het verschil dat aan de behandeling toe te schrijven is, is kleiner dan de ruwe percentages suggereren. Dat is een nuttige correctie op de manier waarop zulke cijfers op forums rondgaan.
De volgorde van de drie behandelde groepen is ook leerzaam. De hoogste onderzochte dosis leverde in deze twaalf weken niet het grootste gemiddelde gewichtsverlies op: de drie cijfers waren 2,2%, 2,9% en 2,7%. Dat is geen argument om zelf een dosis te kiezen, maar het voorkomt dat “meer middel” automatisch als “meer resultaat” wordt gelezen. De publicatie vermeldt bovendien vaker genitale schimmelinfecties bij vrouwen in de canagliflozinegroepen. Zelfs wanneer de vraag alleen over de weegschaal begint, hoort de gemeten tolerantie bij de interpretatie van een proef (canagliflozine-studie).
Belangrijker voor de vraag in dit artikel: er was geen uitkomst voor spiermassa, geen uitkomst voor wedstrijdvoorbereiding en geen uitkomst voor nierbescherming (PubMed). De studie kan dus niet worden gebruikt om te beweren dat deze middelen de nieren van een bodybuilder beschermen, en ook niet dat ze spieren sparen tijdens een cut. Ze meet een getal op de weegschaal.
Is gewichtsverlies hetzelfde als vetverlies tijdens een cut?
Nee, en deze bronnen meten geen lichaamssamenstelling. In de bodybuildingcontext draait een cut om de vraag of je spiermassa behoudt terwijl het vet eraf gaat. De canagliflozine-studie meet alleen totaalgewicht over 12 weken (PubMed). Ze zegt niets over vetvrije massa, kracht of prestatie, en de deelnemers waren mensen met overgewicht of obesitas zonder diabetes, niet atleten in een wedstrijdvoorbereiding. Een daling van een paar procent lichaamsgewicht in twaalf weken is voor een sporter bovendien niet hetzelfde als een geslaagde cut.
Het primaire eindpunt was het procentuele verschil in lichaamsgewicht ten opzichte van het begin van de studie. Een weegschaal maakt geen onderscheid tussen vet, spier en veranderingen in vocht. Daarom kun je zelfs met een overtuigend verschil tussen de behandelgroep en placebo niet uitrekenen welk deel van dat verschil voor een getrainde persoon aantrekkelijk zou zijn. De studie werd ook niet ontworpen om een strategie voor een cut te toetsen; alle deelnemers hadden overgewicht of obesitas volgens vooraf bepaalde criteria (canagliflozine-studie).
Dat betekent niet dat het cijfer onbelangrijk is. Het betekent dat het antwoord op de vraag “helpt dit mijn cut” niet in deze studie zit. Wie die vraag wil beantwoorden heeft een onderzoek nodig dat lichaamssamenstelling en kracht meet bij getrainde mensen, en dat bestaat in deze bronnen niet.
Waarom is ketoacidose een aparte waarschuwing bij koolhydraatbeperking?
Omdat ketoacidose kan optreden zonder dat het bloedglucose sterk verhoogd is. De Europese toezichthouder heeft de SGLT2-remmers herbeoordeeld en wijst erop dat ketoacidose bij deze middelen kan voorkomen zonder de hoge bloedglucose die je bij de klassieke vorm verwacht (EMA). Juist dat detail maakt herkenning lastig.
Een EMA-beoordelingsrapport noemt zeer koolhydraatarme voeding als mogelijke bijkomende risicofactor voor zuurvorming. Dat betekent niet dat de kans op ketoacidose voor elke sporter bekend is; het rapport geeft geen percentage voor die groep. Het betekent wel dat een voedingskeuze die bij een cut voorkomt niet als vanzelf losstaat van een geneesmiddel dat de stofwisseling beïnvloedt. Bij klachten die bij ketoacidose kunnen passen is snel medisch advies nodig, ook als een glucosemeting niet sterk verhoogd lijkt (EMA).
Beschermen deze middelen spieren of prestatie?
Daar zeggen deze bronnen niets over. De canagliflozine-studie meet lichaamsgewicht (PubMed), en DAPA-CKD meet nier- en hartvaatgebeurtenissen (PubMed). Geen van beide meet spiermassa, kracht, herstel of sportprestatie bij getrainde mensen. Wie beweert dat de klasse spieren spaart of prestatie ondersteunt, kan dat met deze studies niet onderbouwen.
Ik zeg dat expliciet omdat het de kern van de forumclaim raakt. De post op r/BiohackingU noemt de klasse nierbeschermend en trekt dat door naar sporters (Reddit). Maar de twee onderzoeken die hier op tafel liggen, gaan over ziekte-uitkomsten bij mensen met een aandoening en over een gewichtsgetal bij mensen zonder diabetes. Er is geen brug tussen die twee en de vraag of een gezonde sporter er beter van wordt.
Maakt het uit of je nieren al afwijkend zijn?
Ja: de onderzochte groep had een bestaande nierziekte en albuminurie. Voor mensen met die kenmerken liet DAPA-CKD een kleinere kans op het samengestelde eindpunt zien (DAPA-CKD). Voor iemand zonder die kenmerken ontbreekt in deze bronnen een proef die preventieve nierbescherming meet. Dat is een reden om niet uit een gezonde nieruitslag en een bekende medicijnnaam een persoonlijke behandeling af te leiden.
De catalogus vermeldt dapagliflozine en canagliflozine, met Farxiga en Invokana als productcontext. Hun aanwezigheid in de catalogus is geen onderbouwing voor gebruik bij een sporter zonder vastgestelde aandoening.
Welke vraag uit de forumclaim blijft open?
Of een SGLT2-remmer bij een gezonde, intensief trainende gebruiker ooit nierziekte voorkomt. De r/BiohackingU-post antwoordt daar bevestigend op, maar de besproken studies meten iets anders. DAPA-CKD vergelijkt ernstige uitkomsten bij bestaande nierziekte; het canagliflozineonderzoek vergelijkt lichaamsgewicht bij mensen zonder diabetes (DAPA-CKD, canagliflozine-studie). Een preventieve studie bij gezonde bodybuilders staat hier niet tussen.
Wie zich zorgen maakt over nierwaarden heeft meer aan een beoordeling van die waarden en de eigen risicofactoren dan aan de gevolgtrekking dat een beschermend middel voor een zieke groep vanzelf ook preventief beschermt. Dat is een vraag die de aangehaalde trials openlaten.
